Test uzależnienia od leków benzodiazepinowych

Jak wypełnić test?

Proszę zanotować odpowiedzi na wszystkie 7 pytań. Badanie dotyczy ostatnich 12 miesięcy.

• TAK = 1 punkt
• NIE = 0 punktów

Odpowiadając, warto uwzględnić rzeczywiste zachowania, a nie tylko pierwotne zalecenia lub zamiary. Znaczenie ma między innymi zwiększanie dawek, trudność w odstawieniu, objawy odstawienne i kontynuowanie przyjmowania leków mimo szkód.

Test – 7 pytań

1. Czy zauważyłeś u siebie potrzebę przyjmowania większej ilości środka, aby uzyskać podobny efekt jak wtedy, kiedy użyłeś danego środka po raz pierwszy? TAK / NIE
2. Czy kiedy usiłowałeś zmniejszyć lub zaprzestać przyjmowania danego leku, pojawiały się objawy zespołu odstawiennego? TAK / NIE
3. Czy przyjmowałeś większe ilości leków, niż początkowo zamierzałeś? TAK / NIE
4. Czy próbowałeś zmniejszyć lub odstawić leki, które przyjmowałeś, ale nie udało się tego zrobić? TAK / NIE
5. Czy w dni, kiedy przyjmowałeś leki, poświęcałeś ponad dwie godziny na używanie, dochodzenie do siebie po użyciu środków albo myślenie o ich używaniu? TAK / NIE
6. Czy z powodu przyjmowania leków zaniedbywałeś pracę, swoje zainteresowania, spotkania z rodziną lub przyjaciółmi? TAK / NIE
7. Czy kontynuowałeś przyjmowanie leków mimo tego, że powodowały one problemy ze zdrowiem fizycznym lub psychicznym? TAK / NIE

Interpretacja wyniku

Po wypełnieniu testu należy zsumować odpowiedzi „tak”. Każda odpowiedź „tak” to 1 punkt.

• 0–2 punkty – wynik nie spełnia progu przesiewowego dla zespołu zależności, ale nie wyklucza problemowego stosowania leków, szczególnie jeśli pojawia się lęk przed odstawieniem, zwiększanie dawek lub przyjmowanie leków niezgodnie z zaleceniami.
• 3 punkty lub więcej – wynik może wskazywać na zespół zależności i wymaga konsultacji z lekarzem, najlepiej psychiatrą lub specjalistą leczenia uzależnień.

Jeśli przyjmujesz leki z grupy benzodiazepin i uzyskałeś 3 punkty lub więcej, wynik może przemawiać za rozpoznaniem zespołu zależności. Ostateczną diagnozę powinien jednak postawić lekarz po badaniu.

Czym są benzodiazepiny?

Benzodiazepiny to grupa leków stosowanych między innymi w leczeniu silnego lęku, bezsenności, napięcia, pobudzenia, niektórych stanów neurologicznych oraz objawów abstynencyjnych. Mogą być skuteczne, ale wymagają ostrożności, szczególnie przy dłuższym stosowaniu.

Do leków z tej grupy należą między innymi preparaty o działaniu uspokajającym, przeciwlękowym, nasennym i rozluźniającym mięśnie. Ryzyko zależności rośnie przy długotrwałym stosowaniu, zwiększaniu dawek, używaniu leków bez kontroli lekarza, łączeniu ich z alkoholem lub innymi substancjami oraz przy wcześniejszych uzależnieniach.

Objawy uzależnienia od leków uspokajających i nasennych

Uzależnienie od leków może rozwijać się stopniowo. Początkowo lek bywa stosowany zgodnie z zaleceniem, na przykład na sen lub lęk. Z czasem może pojawić się potrzeba przyjmowania większej dawki albo obawa, że bez leku nie uda się zasnąć, wyjść z domu, pracować lub normalnie funkcjonować.

Niepokojące objawy to:

• zwiększanie dawki bez konsultacji z lekarzem;
• przyjmowanie leku częściej, niż zalecono;
• gromadzenie zapasów leków;
• lęk przed brakiem tabletki;
• objawy odstawienne po zmniejszeniu dawki;
• niemożność przerwania stosowania mimo prób;
• łączenie leku z alkoholem lub innymi substancjami;
• pogorszenie pamięci, koncentracji, równowagi lub sprawności w dzień;
• kontynuowanie przyjmowania mimo szkód zdrowotnych, rodzinnych lub zawodowych.

Objawy odstawienne

Po ograniczeniu lub nagłym odstawieniu benzodiazepin mogą pojawić się objawy odstawienne. Ich ryzyko jest większe po długotrwałym stosowaniu, przy dużych dawkach oraz przy lekach o krótszym czasie działania.

Objawy odstawienne mogą obejmować:

• lęk i niepokój;
• bezsenność;
• drażliwość;
• drżenie;
• potliwość;
• kołatanie serca;
• nadwrażliwość na dźwięki i światło;
• napięcie mięśniowe;
• nudności;
• pogorszenie koncentracji;
• pobudzenie;
• w ciężkich przypadkach drgawki, splątanie lub majaczenie.

Nagłe odstawienie benzodiazepin po długotrwałym stosowaniu może być niebezpieczne. Zmniejszanie dawki powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.

Dlaczego nie należy odstawiać leków samodzielnie?

Samodzielne, gwałtowne odstawienie leków uspokajających lub nasennych może prowadzić do silnego nawrotu lęku, bezsenności, objawów odstawiennych, a w ciężkich przypadkach do drgawek lub zaburzeń świadomości.

Lekarz może zaplanować stopniowe zmniejszanie dawki, dobrać tempo redukcji do stanu pacjenta, czasu stosowania leku, dawki, chorób współistniejących i ryzyka powikłań. Czasem konieczne jest leczenie objawów lęku, bezsenności, depresji lub uzależnienia innymi metodami.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza warto zgłosić się, gdy wynik testu wynosi 3 punkty lub więcej, gdy pojawia się potrzeba zwiększania dawki, trudność w odstawieniu, objawy odstawienne, przyjmowanie leków niezgodnie z zaleceniami albo łączenie ich z alkoholem.

Konsultacja jest wskazana również wtedy, gdy leki powodują senność w ciągu dnia, zaburzenia pamięci, spowolnienie, upadki, problemy z koncentracją, pogorszenie nastroju, konflikty rodzinne lub trudności w pracy.

Pilna pomoc jest potrzebna, jeśli po odstawieniu leku pojawiają się drgawki, splątanie, majaczenie, omamy, silne pobudzenie, myśli samobójcze albo objawy zagrażające bezpieczeństwu.

Co może obejmować leczenie?

Leczenie zależności od benzodiazepin lub innych leków uspokajających powinno być prowadzone indywidualnie. Może obejmować stopniową redukcję dawki, leczenie zaburzeń lękowych lub bezsenności, psychoterapię, psychoedukację, leczenie uzależnienia oraz kontrolę objawów odstawiennych.

Ważne jest rozpoznanie, dlaczego lek był przyjmowany: z powodu lęku, bezsenności, napięcia, depresji, przewlekłego stresu, bólu, objawów somatycznych czy wcześniejszych uzależnień. Bez leczenia przyczyny problemu ryzyko powrotu do leku pozostaje wysokie.

Najczęściej zadawane pytania – test uzależnienia od leków

Czy ten test samodzielnie rozpoznaje uzależnienie?

Nie. Test jest narzędziem przesiewowym. Wynik 3 punkty lub więcej wskazuje na potrzebę konsultacji lekarskiej, ale ostateczne rozpoznanie wymaga badania przez specjalistę.

Czy benzodiazepiny zawsze uzależniają?

Nie zawsze. Mogą być bezpieczne i skuteczne, gdy są stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza, zwykle krótkoterminowo i w odpowiednio dobranej dawce. Ryzyko rośnie przy długim stosowaniu, zwiększaniu dawek i łączeniu z alkoholem.

Czy można odstawić leki z dnia na dzień?

Po długotrwałym stosowaniu nie należy odstawiać ich nagle bez konsultacji. Nagłe odstawienie może spowodować silne objawy odstawienne, bezsenność, lęk, a w ciężkich przypadkach drgawki lub majaczenie.

Co zrobić przy wyniku 3 punkty lub więcej?

Warto skonsultować się z psychiatrą lub specjalistą leczenia uzależnień. Lekarz oceni ryzyko zależności, bezpieczeństwo odstawiania i zaplanuje dalsze postępowanie.

Źródło testu

Test pochodzi z: Sheehan D.V., Lecrubier Y., Sheehan K.H. i wsp.: The Mini-International Neuropsychiatric Interview (M.I.N.I.): the development and validation of a structured diagnostic psychiatric interview for DSM-IV and ICD-10. J. Clin. Psych. 1998, 59 (supl. 20): 22–23.