Kwestionariusz Zaburzeń Nastroju osoby dorosłej

Czym jest Kwestionariusz Zaburzeń Nastroju?

Kwestionariusz Zaburzeń Nastroju to test samooceny, w którym osoba dorosła odpowiada na pytania dotyczące wcześniejszych okresów podwyższonego nastroju, zwiększonej energii, drażliwości, pobudzenia, zmniejszonej potrzeby snu, impulsywności lub zwiększonej aktywności.

Test nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy. Jego zadaniem jest zwrócenie uwagi na objawy, które mogą być istotne diagnostycznie i wymagają omówienia z psychiatrą.

Do czego służy kwestionariusz?

Kwestionariusz może być pomocny, gdy pacjent podejrzewa u siebie wahania nastroju, nawracające epizody depresji albo okresy nietypowo zwiększonej energii i aktywności.

Może pomóc w przesiewowej ocenie, czy występowały objawy charakterystyczne dla hipomanii lub manii, takie jak:

• wyraźnie podwyższony lub drażliwy nastrój;
• zwiększona energia;
• mniejsza potrzeba snu bez uczucia zmęczenia;
• przyspieszone myślenie lub gonitwa myśli;
• większa rozmowność;
• nadmierna pewność siebie;
• zwiększona aktywność zawodowa, społeczna lub seksualna;
• impulsywne wydawanie pieniędzy;
• ryzykowne decyzje;
• drażliwość, konfliktowość lub pobudzenie.

Dlaczego rozpoznanie CHAD bywa trudne?

Choroba afektywna dwubiegunowa bywa trudna do rozpoznania, ponieważ wielu pacjentów zgłasza się do lekarza przede wszystkim w okresie depresji. Epizody hipomanii mogą być wspominane jako „lepszy okres”, większa energia, skuteczność lub potrzeba działania, a nie jako objaw choroby.

W CHAD leczenie różni się od leczenia depresji jednobiegunowej. Dlatego tak ważne jest pytanie o wcześniejsze okresy podwyższonego nastroju, nadmiernej aktywności, drażliwości, impulsywności oraz zmniejszonej potrzeby snu.

Nieprawidłowe rozpoznanie może prowadzić do leczenia, które nie stabilizuje przebiegu choroby, a u części osób może zwiększać ryzyko nawrotów, pobudzenia lub zmiany fazy nastroju.

Jak interpretować wynik?

Wynik kwestionariusza należy traktować jako sygnał do dalszej diagnostyki, a nie jako rozpoznanie choroby. Dodatni wynik może oznaczać zwiększone prawdopodobieństwo zaburzeń afektywnych, ale nie przesądza o diagnozie CHAD.

Ujemny wynik również nie zawsze wyklucza chorobę afektywną dwubiegunową, szczególnie gdy pacjent nie pamięta wcześniejszych epizodów, bagatelizuje objawy, ma trudność z oceną własnego zachowania albo wypełnia test w okresie depresji.

Wynik warto omówić z psychiatrą, zwłaszcza jeśli występowały nawracające depresje, rodzinne obciążenie CHAD, epizody pobudzenia, drażliwości, bezsenności, impulsywności albo nietypowe reakcje na leki przeciwdepresyjne.

Co warto przygotować przed konsultacją?

Przed wizytą warto przypomnieć sobie przebieg nastroju w ostatnich latach. Pomocne może być zapisanie okresów depresji, wzmożonej energii, bezsenności, impulsywnych decyzji, hospitalizacji, leczenia farmakologicznego oraz reakcji na wcześniejsze leki.

Warto także zebrać informacje o występowaniu depresji, choroby afektywnej dwubiegunowej, samobójstw, uzależnień lub hospitalizacji psychiatrycznych w rodzinie.

Często pomocna jest rozmowa z bliską osobą, która może zauważać zmiany zachowania, których pacjent sam nie pamięta lub nie ocenia jako niepokojących.

Kiedy skonsultować wynik z psychiatrą?

Konsultacja psychiatryczna jest wskazana, gdy wynik kwestionariusza jest dodatni, gdy występowały epizody wyraźnie podwyższonego lub drażliwego nastroju, zmniejszonej potrzeby snu, gonitwy myśli, pobudzenia, impulsywności albo ryzykownych decyzji.

Do psychiatry warto zgłosić się również wtedy, gdy depresja nawraca, leczenie przeciwdepresyjne działa nietypowo, pojawia się pobudzenie po lekach, występują wahania nastroju albo w rodzinie rozpoznawano CHAD.

Pilna pomoc jest konieczna, jeżeli pojawiają się myśli samobójcze, objawy manii, znaczne pobudzenie, brak snu przez kilka nocy, zachowania ryzykowne, urojenia, omamy albo utrata kontroli nad zachowaniem.

Kwestionariusz nie zastępuje diagnozy

Diagnoza choroby afektywnej dwubiegunowej wymaga oceny psychiatrycznej. Lekarz bierze pod uwagę nie tylko odpowiedzi w kwestionariuszu, ale także przebieg życia, czas trwania objawów, ich nasilenie, wpływ na funkcjonowanie, choroby współistniejące, stosowane leki, używanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych oraz wywiad rodzinny.

Objawy podobne do hipomanii lub manii mogą występować także w innych sytuacjach, na przykład w ADHD, zaburzeniach lękowych, zaburzeniach osobowości, uzależnieniach, po substancjach psychoaktywnych, w nadczynności tarczycy lub po niektórych lekach.

Dlatego kwestionariusz powinien być traktowany jako pomoc w rozmowie z lekarzem, a nie jako samodzielny test diagnostyczny.

Najczęściej zadawane pytania – Kwestionariusz Zaburzeń Nastroju

Czy kwestionariusz rozpoznaje chorobę afektywną dwubiegunową?

Nie. Kwestionariusz jest narzędziem przesiewowym i pomocniczym. Rozpoznanie CHAD może postawić wyłącznie lekarz psychiatra po badaniu.

Czy dodatni wynik oznacza CHAD?

Nie zawsze. Dodatni wynik oznacza, że warto przeprowadzić dokładniejszą diagnostykę. Podobne objawy mogą występować także w innych zaburzeniach lub po substancjach psychoaktywnych.

Czy ujemny wynik wyklucza CHAD?

Nie zawsze. Ujemny wynik może nie wykluczać choroby, zwłaszcza jeśli pacjent nie pamięta wcześniejszych epizodów hipomanii, bagatelizuje objawy albo wypełnia test w okresie depresji.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Pilna pomoc jest konieczna przy myślach samobójczych, objawach manii, braku snu przez kilka nocy, znacznym pobudzeniu, zachowaniach ryzykownych, urojeniach, omamach albo utracie kontroli nad zachowaniem.