Choroba afektywna dwubiegunowa – objawy i rozpoznanie

Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej

Objawy CHAD zależą od aktualnej fazy choroby. U tej samej osoby mogą występować epizody depresyjne, epizody manii, epizody hipomanii, a czasem także stany mieszane, w których objawy depresyjne i maniakalne pojawiają się jednocześnie.

Mania i hipomania

Mania jest zaburzeniem myślenia i całościowego funkcjonowania człowieka. Dochodzi w niej przede wszystkim do wyraźnej zmiany nastroju, aktywności, zachowania i sposobu podejmowania decyzji.

Do objawów manii należą:

• podwyższony lub drażliwy nastrój;
• zwiększona rozmowność i łatwość nawiązywania kontaktów;
• przyspieszenie myślenia, często z rozkojarzeniem;
• zmniejszona potrzeba snu i jedzenia;
• zachowania cechujące się lekkomyślnością, nierespektowaniem zasad społecznych i lekceważeniem ryzyka;
• zwiększona energia seksualna.

W hipomanii wszystkie powyższe objawy są łagodniejsze. Zaburzenie hipomaniakalne jest nasilone na tyle, że otoczenie zauważa zmianę w funkcjonowaniu pacjenta, ale nie aż tak, aby uniemożliwić wykonywanie pracy zawodowej lub podstawowych obowiązków.

Hipomania może być czasem spowodowana działaniem leków przeciwdepresyjnych. Jeżeli hipomanie występują naprzemiennie z depresjami, rozpoznaje się zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu II.

Objawy depresji w CHAD

Objawy depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej są zasadniczo podobne do epizodów depresji występujących w zaburzeniach depresyjnych nawracających.

Dość często jednak depresja w CHAD narasta szybko. Nawet w ciągu kilku dni może osiągnąć znaczne nasilenie i całkowicie wytrącić człowieka z właściwego mu funkcjonowania.

Poprawa podczas leczenia depresji w CHAD również może pojawić się stosunkowo szybko. Często równocześnie z obniżeniem nastroju pojawia się apatia i wyraźne spowolnienie.

Charakterystyczna może być także nadmierna senność i nadmierny apetyt.

Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej

U każdego pacjenta z chorobą afektywną dwubiegunową przebieg zaburzenia w ciągu życia może być inny. Zauważa się jednak pewne prawidłowości.

• Im młodsza osoba, tym częściej pierwszym epizodem choroby jest mania lub hipomania.
• Mania lub hipomania częściej niż depresja pojawia się przed 18. rokiem życia.
• Depresje trwają zwykle dłużej niż manie lub hipomanie, ale krócej niż depresje w chorobie jednobiegunowej, czyli w zaburzeniach depresyjnych nawracających.
• Depresje w CHAD u osób po 50. roku życia częściej przebiegają z lękiem i objawami psychotycznymi.
• Nasilanie się depresji, manii lub hipomanii w ciągu życia często związane jest z porzucaniem leczenia, piciem alkoholu albo przyjmowaniem substancji psychoaktywnych.

Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej

Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej wymaga oceny całego przebiegu choroby, a nie tylko aktualnego nastroju pacjenta. Ważne jest ustalenie, czy w przeszłości występowały epizody manii, hipomanii, depresji, stany mieszane albo objawy psychotyczne.

U części pacjentów pierwszym rozpoznaniem bywa depresja nawracająca, a rozpoznanie CHAD staje się możliwe dopiero po ujawnieniu hipomanii lub manii. Dlatego w diagnostyce ważne jest dokładne omówienie wcześniejszych okresów wzmożonej energii, zmniejszonej potrzeby snu, impulsywnych decyzji, nadmiernej aktywności lub nietypowo podwyższonego nastroju.

Epizody w chorobie dwubiegunowej

Epizody manii lub depresji mogą przebiegać z objawami psychotycznymi. Urojenia, czyli fałszywe sądy, o których prawdziwości pacjent jest głęboko przekonany, dotyczą w manii głównie poczucia własnej mocy, wyższości lub wielkości.

W depresji treść urojeń bywa katastroficzna. Mogą pojawiać się urojenia grzeszności, winy, potępienia albo przekonanie o nieuchronnej katastrofie.

Mogą również występować urojenia obojętne emocjonalnie, bardziej charakterystyczne dla schizofrenii, na przykład urojenia o byciu śledzonym, obserwowanym albo przekonanie, że inni znają treść myśli pacjenta.

Mniej częstym objawem psychotycznym są omamy słuchowe, czyli słyszenie nieistniejącego głosu lub głosów w otoczeniu albo w ciele, najczęściej w głowie. Głos słyszany w głowie nie jest jednak według pacjenta zwykłą myślą, ale czymś zewnętrznym i obcym.

Objawy psychotyczne nie występują w hipomanii.

Stan mieszany w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Czasem w chorobie przebiegającej dotąd jako naprzemienne epizody depresji i manii pojawia się stan zawierający objawy depresji i manii jednocześnie. Taki stan określa się jako stan mieszany lub zespół mieszany.

W stanie mieszanym mogą występować na przykład przyspieszenie myślenia lub podwyższenie nastroju połączone ze spowolnieniem ruchowym. Może też występować podwyższony nastrój połączony z lękiem.

Stany mieszane częściej obserwuje się u młodzieży, kobiet, osób z osobowością depresyjną oraz osób zażywających substancje psychoaktywne.

Poza chorobą afektywną dwubiegunową stany mieszane mogą pojawiać się u osób z padaczką, po urazach mózgu oraz po udarach.

Choroba afektywna dwubiegunowa z szybką zmianą faz

Choroba afektywna dwubiegunowa z szybką zmianą faz, określana również jako rapid cycling, jest traktowana raczej jako powikłanie choroby afektywnej dwubiegunowej niż jej odrębna odmiana.

Szybką zmianę faz rozpoznaje się wtedy, gdy w ciągu jednego roku pojawiają się cztery lub więcej nawrotów depresji, manii, hipomanii lub stanu mieszanego.

Epizody mogą następować jeden po drugim, bez okresu remisji, czyli ustąpienia objawów.

Część badaczy uważa, że na pojawienie się szybkiej zmiany faz może mieć wpływ leczenie lekami przeciwdepresyjnymi.

Kiedy warto skonsultować się z psychiatrą?

Konsultacja psychiatryczna jest wskazana, jeżeli występują nawracające epizody depresji, okresy nadmiernej energii, zmniejszonej potrzeby snu, przyspieszonego myślenia, impulsywnych decyzji, drażliwości, podwyższonego nastroju albo zachowań, które są nietypowe dla dotychczasowego funkcjonowania danej osoby.

Szczególnie ważna jest konsultacja, jeśli po lekach przeciwdepresyjnych pojawiła się hipomania, pobudzenie, drażliwość, bezsenność, przyspieszenie myślenia lub zachowania ryzykowne.