Alkoholowy zespół abstynencyjny i majaczenie drżenne

Niepowikłany zespół abstynencyjny po odstawieniu alkoholu

Nagłe odstawienie alkoholu u osoby uzależnionej powoduje zwykle niepowikłany zespół abstynencyjny, nazywany potocznie zespołem detoksykacyjnym.

Objawy mogą obejmować:

• pobudzenie psychoruchowe;
• bezsenność;
• lęk;
• niepokój;
• drżenie mięśni, szczególnie rąk;
• obniżenie nastroju;
• drażliwość;
• potliwość;
• kołatanie serca;
• podwyższone ciśnienie tętnicze;
• nudności lub brak apetytu;
• nadwrażliwość na dźwięki i światło.

Objawy abstynencyjne pojawiają się zwykle po ograniczeniu lub przerwaniu picia u osoby, której mózg i organizm przystosowały się do regularnej obecności alkoholu.

Dlaczego po odstawieniu alkoholu pojawiają się objawy?

Alkohol działa hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, między innymi przez układ GABA, oraz wpływa na układ glutaminianowy, który odpowiada za pobudzenie. Przy przewlekłym piciu mózg próbuje dostosować się do stałej obecności alkoholu.

Gdy alkohol zostaje nagle odstawiony, równowaga między hamowaniem a pobudzeniem zostaje zaburzona. Może pojawić się nadmierna aktywacja układu nerwowego, objawiająca się lękiem, drżeniem, potami, bezsennością, wzrostem ciśnienia, pobudzeniem, a w cięższych przypadkach drgawkami lub majaczeniem.

Kto jest szczególnie narażony na powikłany zespół abstynencyjny?

Ryzyko powikłanego zespołu abstynencyjnego jest większe, jeżeli osoba uzależniona jest niedożywiona, odwodniona, ma zaburzenia elektrolitowe, cukrzycę, uszkodzenie wątroby, uraz albo organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego.

Do czynników ryzyka należą także:

• wcześniejsze napady drgawkowe po odstawieniu alkoholu;
• wcześniejsze majaczenie drżenne;
• długotrwałe picie dużych ilości alkoholu;
• ciężkie choroby serca i układu krążenia;
• choroby trzustki;
• choroby nerek;
• zaburzenia świadomości lub znaczna dezorientacja;
• współużywanie benzodiazepin, leków nasennych lub innych substancji psychoaktywnych;
• starszy wiek;
• brak bezpiecznego środowiska i opieki w domu.

W takich sytuacjach samodzielne odstawianie alkoholu może być niebezpieczne i wymaga wcześniejszej konsultacji lekarskiej.

Powikłany zespół abstynencyjny – majaczenie drżenne

Powikłany zespół abstynencyjny może przybrać postać majaczenia drżennego, czyli delirium tremens. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający pilnej pomocy medycznej, często leczenia szpitalnego.

Majaczenie drżenne najczęściej rozwija się po nagłym odstawieniu lub znacznym ograniczeniu alkoholu u osoby uzależnionej. Może wystąpić po okresie narastania objawów abstynencyjnych, ale czasem rozwija się gwałtownie.

Nie należy traktować majaczenia drżennego jako „zwykłego kaca” ani stanu, który można przeczekać w domu. Jest to ciężkie zaburzenie świadomości i pracy całego organizmu.

Objawy majaczenia drżennego

Objawy majaczenia drżennego obejmują zaburzenia świadomości, dezorientację, omamy, urojenia oraz objawy silnego pobudzenia autonomicznego.

Typowe objawy to:

• dezorientacja w czasie i miejscu;
• zmienność stanu psychicznego w ciągu doby;
• omamy, najczęściej wzrokowe, ale możliwe są także słuchowe lub dotykowe;
• urojenia związane z omamami, często bez wglądu, czyli z przekonaniem o ich realności;
• silny lęk;
• niepokój;
• pobudzenie psychoruchowe;
• drżenie mięśniowe;
• tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca;
• zlewne poty;
• nadciśnienie tętnicze;
• bezsenność;
• gorączka lub podwyższona temperatura;
• odwodnienie;
• zaburzenia elektrolitowe;
• ryzyko napadów drgawkowych.

Omamy i urojenia w majaczeniu mogą prowadzić do zachowań niebezpiecznych, w tym do ucieczek, agresji, samouszkodzeń, prób samobójczych albo czynów wynikających z błędnego przekonania o zagrożeniu.

Ostra halucynoza alkoholowa

Odmianą zaburzeń psychotycznych związanych z alkoholem może być ostra halucynoza alkoholowa. W odróżnieniu od majaczenia, stan somatyczny bywa mniej zagrożony, a świadomość może być bardziej zachowana.

Najważniejszym objawem są omamy słuchowe, czyli głosy, często o treści oskarżającej, komentującej lub zagrażającej. Towarzyszyć im może silny lęk, niepokój, bezsenność i poczucie zagrożenia.

Ostra halucynoza alkoholowa również wymaga konsultacji psychiatrycznej, ponieważ może wiązać się z dużym cierpieniem, ryzykiem impulsywnych zachowań i koniecznością leczenia farmakologicznego.

Napady drgawkowe po odstawieniu alkoholu

Jednym z poważnych powikłań odstawienia alkoholu są napady drgawkowe. Mogą wystąpić u osób uzależnionych po nagłym przerwaniu picia, szczególnie gdy wcześniej zdarzały się podobne epizody.

Napad drgawkowy po odstawieniu alkoholu wymaga pilnej oceny lekarskiej, ponieważ może poprzedzać rozwój majaczenia drżennego albo być związany z innymi stanami zagrożenia zdrowia, takimi jak uraz głowy, zaburzenia elektrolitowe, hipoglikemia lub infekcja.

Leczenie alkoholowego zespołu abstynencyjnego

Leczenie zależy od nasilenia objawów, stanu somatycznego, historii wcześniejszych powikłań oraz warunków domowych. U części osób możliwe jest leczenie ambulatoryjne, ale tylko po ocenie lekarza i przy niskim ryzyku powikłań.

W cięższych przypadkach, przy ryzyku drgawek, majaczenia, poważnych chorobach somatycznych, odwodnieniu, zaburzeniach elektrolitowych, omamach, dezorientacji albo braku bezpiecznej opieki, konieczne może być leczenie szpitalne.

W leczeniu stosuje się między innymi leki zmniejszające objawy abstynencyjne i zapobiegające powikłaniom, nawodnienie, wyrównanie zaburzeń elektrolitowych, kontrolę ciśnienia, tętna, temperatury, glikemii oraz ocenę chorób współistniejących.

U osób uzależnionych od alkoholu bardzo ważne jest podanie tiaminy, czyli witaminy B1, zwłaszcza u osób niedożywionych. Niedobór tiaminy może prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych, w tym encefalopatii Wernickego.

Czego nie robić przy odstawianiu alkoholu?

Nie należy samodzielnie i gwałtownie odstawiać alkoholu po długim okresie intensywnego picia, jeśli występują czynniki ryzyka powikłań. Szczególnie niebezpieczne jest odstawianie bez pomocy po wcześniejszych drgawkach, majaczeniu, omamach, utratach przytomności albo przy ciężkich chorobach somatycznych.

Nie należy łączyć alkoholu z lekami uspokajającymi, nasennymi, przeciwlękowymi ani przeciwbólowymi bez zaleceń lekarza. Takie połączenia mogą prowadzić do zaburzeń oddychania, utraty przytomności, wypadków i śmierci.

Nie należy również stosować cudzych leków „na detoks”. Leczenie zespołu abstynencyjnego powinno być dobrane do stanu zdrowia pacjenta, ryzyka powikłań i przyjmowanych leków.

Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?

Natychmiastowa pomoc jest konieczna, jeżeli po odstawieniu lub ograniczeniu alkoholu pojawia się dezorientacja, omamy, urojenia, silne pobudzenie, agresja, drgawki, utrata przytomności, gorączka, znaczne odwodnienie, bardzo wysokie ciśnienie, ból w klatce piersiowej, duszność albo myśli samobójcze.

Pomoc należy wezwać również wtedy, gdy osoba po odstawieniu alkoholu nie śpi przez kilka nocy, nie pije płynów, nie je, ma nasilone wymioty, jest splątana, nie rozpoznaje miejsca lub osób, zachowuje się nieadekwatnie albo zagraża sobie lub innym.

Co dalej po detoksykacji?

Detoksykacja jest leczeniem ostrego stanu po odstawieniu alkoholu, ale nie jest pełnym leczeniem uzależnienia. Po opanowaniu objawów abstynencyjnych konieczne jest zaplanowanie dalszej terapii, ponieważ ryzyko nawrotu picia pozostaje wysokie.

Dalsze leczenie może obejmować psychoterapię uzależnień, leczenie psychiatryczne zaburzeń współistniejących, farmakoterapię wspierającą utrzymanie abstynencji, grupy wsparcia, pracę z rodziną oraz plan zapobiegania nawrotom.