Anoreksja
Anoreksja (jadłowstręt psychiczny)
Zgodnie z aktualnymi kryteriami ICD-11 do rozpoznania anoreksji wymagane jest występowanie znacząco niskiej masy ciała w odniesieniu do wzrostu, wieku, etapu rozwoju lub wcześniejszego przebiegu masy ciała. U dorosłych powszechnie stosowanym punktem orientacyjnym jest BMI poniżej 18,5 kg/m², a u dzieci i młodzieży BMI dla wieku poniżej 5. centyla. Progi te są wskazówką i wymagają oceny klinicznej; znaczenie może mieć także szybka utrata masy ciała albo brak oczekiwanego przyrostu masy u dzieci i młodzieży.
Charakterystyczne objawy anoreksji to:
- ocenianie siebie jako osoby otyłej, ciągły lęk przed przytyciem
- znaczne ograniczenia w przyjmowaniu pokarmów
- żucie gumy lub palenie papierosów w celu kontroli/zmniejszenia masy ciała
- ćwiczenia fizyczne mające za cel zmniejszenie wagi ciała
- powikłania spowodowane spadkiem wagi ciała i niedożywienia. U dziewcząt i kobiet jest to brak miesiączki ponad 3 miesiące, u chłopców i mężczyzn – utrata potencji, zanik erekcji, zmniejszenie jąder. Pojawić się też mogą nieprawidłowości w pracy tarczycy, a u młodszych osób zaburzenia wzrostu
- brak zainteresowania seksem
Osoby chore na jadłowstręt oprócz ograniczania przyjmowania pokarmu często stosują również inne metody zmniejszenia masy ciała jak:
- stosowanie wyczerpujących ćwiczeń fizycznych,
- środków przeczyszczających,
- wywoływanie wymiotów,
- stosowanie leków i środków chemicznych niezgodnie z ich sposobem użycia.
Początek anoreksji przypada zwykle na okres dojrzewania. Chorują głównie dziewczęta.
Przyczynę upatruje się zarówno w strukturze rodziny, czynnikach społeczno-kulturowych jak i osobowości samej nastolatki.
Somatyczne powikłania anoreksji wynikają z niedożywienia i są to:
- Osłabienie związane ze zwolnieniem akcji serca,
- spadkiem ciśnienia krwi i zanikiem mięśni,
- obrzęki związane z niedoborami białek,
- niepojawianie się cech dojrzewania płciowego lub zanikanie cech zaistniałych,
- suchość skóry,
- przerzedzenie włosów;
- w badaniach krwi występuje niedobór potasu
- anemia z niedoboru żelaza,
- hipercholesterolemia,
- czasem leukopenia.
Możliwe objawy w sferze psychicznej:
- napięcie, lęk, drażliwość
- zaburzenia snu
- smutek, obniżenie nastroju
- myśli samobójcze
Prawie co piąta osoba chora na anoreksję umiera z powodu samobójstwa lub powikłań somatycznych między 20 a 30 rokiem życia.
Leczenie anoreksji
Anoreksja może być chorobą towarzyszącą innym chorobom psychicznym. Właściwe leczenie anoreksji jest pochodną prawidłowej diagnozy i rozpoznania. Lekarz psychiatra leczenie farmakologiczne zaburzeń odżywiania może wspierać psychoterapią i współpracą z dietetykiem – w celu zmiany sposobu myślenia, zachowania i odżywiania się. W skrajnych przypadkach niezbędne jest leczenie w placówkach szpitalnych (behawioralny trening jedzenia) lub hospitalizacja na oddziałach intensywnej opieki medycznej (z powodu zaburzeń somatycznych).
Najczęściej zadawane pytania
Czy prawidłowe BMI wyklucza poważne zaburzenie odżywiania?
Nie. Znaczna lub szybka utrata masy ciała, restrykcyjne jedzenie, lęk przed przytyciem i powikłania zdrowotne mogą występować także wtedy, gdy BMI mieści się jeszcze w normie albo wcześniej było wyższe. O potrzebie diagnostyki i leczenia nie powinien decydować sam wskaźnik BMI.
Czy prawidłowe wyniki badań krwi oznaczają, że stan nie jest groźny?
Nie. U osoby z anoreksją część wyników może przez pewien czas pozostawać prawidłowa mimo niedożywienia i niestabilnego stanu organizmu. Ocena bezpieczeństwa wymaga uwzględnienia również tempa utraty masy ciała, tętna, ciśnienia, nawodnienia, temperatury, zapisu EKG i objawów klinicznych.
Czy poprawa masy ciała oznacza zakończenie leczenia anoreksji?
Nie zawsze. Normalizacja masy ciała jest ważna, ale leczenie obejmuje również sposób myślenia o jedzeniu i wyglądzie, lęk przed przytyciem, zachowania kompensacyjne, zdrowie somatyczne oraz powrót do codziennego funkcjonowania. Zbyt wczesne zakończenie terapii może zwiększać ryzyko nawrotu.
Czy anoreksja występuje także u chłopców i mężczyzn?
Tak. Zaburzenie może dotyczyć osób każdej płci, a u chłopców i mężczyzn bywa później rozpoznawane, ponieważ jest stereotypowo kojarzone z dziewczętami. Niepokojącymi sygnałami mogą być restrykcyjne jedzenie, intensywne ćwiczenia, lęk przed tkanką tłuszczową albo nadmierna koncentracja na umięśnieniu sylwetki.