Leczenie uzależnienia od leków

Na czym polega leczenie uzależnienia od leków uspokajających i nasennych?

Leczenie uzależnienia od leków uspokajających i nasennych polega przede wszystkim na:

• przeprowadzeniu bezpiecznego odstawienia leków uzależniających;
• rozpoznaniu i leczeniu zaburzenia, które było przyczyną przyjmowania leków;
• ocenie, czy konieczne jest leczenie psychiatryczne, psychoterapia lub leczenie w warunkach szpitalnych;
• zapobieganiu nawrotowi bezsenności, lęku, napięcia lub innych objawów, z powodu których lek był stosowany;
• edukacji pacjenta dotyczącej bezpiecznego stosowania leków i ryzyka samodzielnego zwiększania dawek.

Często niezbędna jest psychoterapia, szczególnie wtedy, gdy leki były stosowane jako sposób szybkiego zmniejszania napięcia psychicznego, lęku, bezsenności lub trudności w radzeniu sobie z problemami.

Bezpieczne odstawianie leków uzależniających

Odstawianie leków uspokajających i nasennych powinno być prowadzone ostrożnie. Nagłe przerwanie przyjmowania leków, zwłaszcza po dłuższym okresie stosowania lub przy dużych dawkach, może prowadzić do nasilonych objawów odstawiennych.

Plan odstawiania zależy od rodzaju leku, czasu jego stosowania, dawki oraz stanu zdrowia pacjenta. U części osób możliwa jest stopniowa redukcja dawek w warunkach ambulatoryjnych. U innych, szczególnie przy dużym ryzyku powikłań, bezpieczniejsze może być leczenie w warunkach szpitalnych.

W czasie leczenia bardzo istotne jest przestrzeganie zaleconego czasu i ilości stosowanych leków. Przerwanie leczenia, samodzielne zwiększenie dawek lub łączenie leków z alkoholem albo innymi substancjami psychoaktywnymi może doprowadzić do nieskutecznego leczenia i zwiększenia ryzyka powikłań.

Leczenie bezsenności przy uzależnieniu od leków nasennych

W przypadku uzależnienia od leków nasennych konieczne jest nie tylko odstawienie leku, ale także leczenie samej bezsenności. W przeciwnym razie po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku może dojść do nawrotu trudności ze snem.

W leczeniu bezsenności istotne znaczenie ma unikanie substancji pobudzających, takich jak alkohol, nikotyna i kofeina. Ważne jest także unikanie drzemek w ciągu dnia, utrzymywanie regularnych godzin snu oraz ograniczenie zachowań, które nasilają trudności z zasypianiem.

Przyczyną bezsenności mogą być również choroby somatyczne, zaburzenia psychiczne, stres, nieprawidłowe nawyki związane ze snem, a także niektóre powszechnie stosowane leki. Dlatego w przypadku przewlekłych zaburzeń snu warto omówić z lekarzem wszystkie przyjmowane preparaty, także te stosowane z innych powodów zdrowotnych.

Uzależnienie od leków przeciwbólowych i opiatów

Do uzależnienia może prowadzić także przyjmowanie środków przeciwbólowych, szczególnie leków opiatowych, na przykład pochodnych morfiny lub kodeiny. Ryzyko wzrasta, gdy leki są stosowane przewlekle, w rosnących dawkach, poza kontrolą lekarza albo niezgodnie z pierwotnym wskazaniem.

Leczenie uzależnienia od opiatów powinno zaczynać się od oceny stanu pacjenta i zaplanowania bezpiecznej detoksykacji. W wielu przypadkach detoksykacja powinna odbywać się w szpitalu psychiatrycznym lub w specjalistycznym ośrodku leczenia uzależnień.

Jeżeli pacjent przyjmuje niewielkie ilości leków, lekarz psychiatra może rozważyć stopniową redukcję dawek w warunkach ambulatoryjnych. Decyzja zależy jednak od stanu zdrowia, rodzaju leku, dawki, czasu stosowania oraz ryzyka objawów odstawiennych.

Właściwe leczenie uzależnienia często wymaga psychoterapii i pracy nad mechanizmami, które doprowadziły do nadużywania leków. W zależności od sytuacji może być wskazane leczenie w specjalistycznym ośrodku terapii uzależnień, w tym w ośrodku monarowskim lub innym ośrodku prowadzącym terapię uzależnień.

Czynniki ryzyka trudniejszego leczenia uzależnienia od benzodiazepin

Niektóre czynniki niekorzystnie wpływają na rokowanie leczenia uzależnienia od benzodiazepin i zwiększają ryzyko cięższych objawów odstawiennych.

Do czynników ryzyka należą:

• starszy wiek pacjenta;
• choroby somatyczne;
• brak wsparcia otoczenia;
• uzależnienie od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych;
• wcześniej przebyte ciężkie zespoły abstynencyjne;
• dłuższy niż rok okres stosowania leków;
• duże dawki przyjmowanych benzodiazepin;
• współistniejące zaburzenia psychiczne.

Występowanie powyższych czynników ryzyka może oznaczać, że efektywną i bezpieczną detoksykację należy przeprowadzić w warunkach szpitalnych.

Skutki uboczne benzodiazepinowych leków uspokajających i nasennych

Sporadyczne przyjmowanie benzodiazepinowych leków uspokajających lub nasennych może powodować uczucie senności i zmęczenia. Ryzyko działań niepożądanych rośnie przy stosowaniu codziennym lub prawie codziennym, zwłaszcza przez dłuższy czas.

Przewlekłe stosowanie leków nasennych i uspokajających może powodować:

• poczucie zobojętnienia lub drażliwości;
• spowolnienie myślenia;
• zmniejszenie zainteresowań;
• trudności w skupieniu uwagi;
• zaburzenia pamięci;
• niewyraźną mowę, związaną między innymi z działaniem zwiotczającym mięśnie;
• senność w ciągu dnia;
• bezsenność z odbicia, czyli trudności ze snem po odstawieniu leku.

Bezsenność z odbicia może wystąpić nawet wtedy, gdy lek był stosowany krócej niż czas potrzebny do rozwoju pełnego uzależnienia. Oznacza to, że po odstawieniu leku pacjent może przez pewien czas spać gorzej niż przed leczeniem.

Ryzyko stosowania benzodiazepin u osób starszych i chorych somatycznie

U osób po 65. roku życia przewlekłe stosowanie benzodiazepin może powodować zaburzenia pamięci w stopniu sugerującym powstanie otępienia. Leki te mogą także pogarszać koordynację ruchową, działać zwiotczająco na mięśnie i zwiększać ryzyko upadków oraz złamań.

U osób starszych, osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz pacjentów w ciężkim stanie ogólnym leki uspokajające i nasenne mogą powodować reakcję odwrotną do zamierzonej, czyli pobudzenie, niepokój, drażliwość lub dezorganizację zachowania.

U osób w ciężkim stanie ogólnym benzodiazepiny mogą zwiększać ryzyko niewydolności oddechowej, szczególnie gdy są łączone z alkoholem, opioidami lub innymi lekami działającymi hamująco na ośrodkowy układ nerwowy.

Przeciwwskazania do stosowania benzodiazepinowych leków uspokajających i nasennych

Stosowanie leków o budowie benzodiazepinowej u osób z depresją może wiązać się z ryzykiem nasilenia objawów depresyjnych. U osób z niskim ciśnieniem krwi leki te mogą dodatkowo zwiększać spadek ciśnienia.

Przeciwwskazaniem lub poważnym ograniczeniem do stosowania leków uspokajających i nasennych o budowie benzodiazepinowej mogą być między innymi:

• uzależnienie od alkoholu, z wyjątkiem kontrolowanego leczenia detoksykacyjnego;
• zespół lęku napadowego, jeśli leki miałyby być stosowane przewlekle i bez leczenia przyczynowego;
• ciąża i karmienie piersią;
• miastenia;
• jaskra;
• niewydolność wątroby;
• zespół bezdechu nocnego;
• niewydolność oddechowa.

Decyzję o zastosowaniu, zmianie dawki lub odstawieniu leków uspokajających i nasennych powinien podejmować lekarz po ocenie stanu pacjenta, wskazań, przeciwwskazań oraz ryzyka objawów odstawiennych.

Najczęstsze pytania o leczenie uzależnienia od leków

Czy leki uspokajające i nasenne można odstawić samodzielnie?

Nie należy samodzielnie i nagle odstawiać leków uspokajających lub nasennych stosowanych przewlekle. Może to spowodować nasilone objawy odstawienne, nawrót lęku, bezsenność, pobudzenie, a w cięższych przypadkach także napady drgawkowe. Odstawianie powinno być zaplanowane z lekarzem.

Kiedy leczenie uzależnienia od benzodiazepin wymaga szpitala?

Leczenie szpitalne może być wskazane przy dużych dawkach benzodiazepin, długim czasie ich stosowania, wcześniejszych ciężkich objawach odstawiennych, uzależnieniu od alkoholu lub innych substancji, chorobach somatycznych, zaburzeniach psychicznych oraz braku wsparcia otoczenia.

Czy sama redukcja dawki wystarczy do leczenia uzależnienia od leków?

Sama redukcja dawki może być niewystarczająca, jeśli nie zostanie rozpoznana i leczona przyczyna nadużywania leków. Często konieczne jest leczenie bezsenności, lęku, depresji, przewlekłego napięcia lub bólu, a także psychoterapia pomagająca zmienić sposób radzenia sobie z objawami.

Czy benzodiazepiny są szczególnie ryzykowne u osób starszych?

Tak. U osób po 65. roku życia benzodiazepiny mogą zwiększać ryzyko zaburzeń pamięci, senności, spowolnienia, upadków i złamań. Mogą też wywoływać reakcje paradoksalne, takie jak pobudzenie lub niepokój. Dlatego u osób starszych ich stosowanie wymaga szczególnej ostrożności.