Zespół natręctw OCD – charakterystyka zaburzenia

Czym jest zespół natręctw OCD?

Istotą zespołu natręctw jest występowanie natrętnych myśli, wyobrażeń lub zachowań w takiej ilości i z taką intensywnością, że zakłócają funkcjonowanie człowieka oraz powodują napięcie, lęk lub poczucie przymusu.

Przymus natrętnych myśli lub czynności powoduje próby przeciwstawienia się im albo ich zablokowania. Taki opór jest jednak zwykle nieskuteczny lub skuteczny tylko przez krótki czas. Często wiąże się także z narastaniem lęku.

Natrętne myśli są zwykle interpretowane jako własne. Pacjent najczęściej rozpoznaje, że pojawiają się one w jego umyśle, ale odbiera je jako niechciane, przesadne, męczące i trudne do zatrzymania.

Natrętne czynności mogą przybierać formę rytuałów. Niemożność wykonania czynności natrętnej lub rytuału może powodować narastanie napięcia, pobudzenia, rozdrażnienia, a czasem nawet zachowania agresywnego.

Natrętne myśli i czynności pochłaniają zwykle dużo czasu. Pacjenci często postrzegają je jako pozbawione sensu, a mimo to mają trudność z ich przerwaniem.

Kiedy najczęściej pojawia się OCD?

Zespół natręctw zwykle powstaje u osób młodych, również u dzieci. Objawy mogą rozwijać się stopniowo i przez długi czas pozostawać ukrywane z powodu wstydu, poczucia dziwaczności objawów albo obawy przed oceną.

Często równocześnie z zespołem natręctw pacjenci doświadczają lęku, depresji lub fobii społecznej. Współwystępowanie innych zaburzeń może nasilać cierpienie i utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Pod względem obrazu klinicznego i w klasyfikacji europejskiej zaburzenie obsesyjno-kompulsywne zalicza się do zaburzeń nerwicowych. W klasyfikacji amerykańskiej OCD było historycznie wiązane z zaburzeniami lękowymi, a obecnie jest ujmowane w grupie zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i pokrewnych.

Charakterystyka zespołu natręctw

Myśli natrętne są zwykle niechciane, nadmierne i rozpoznawane jako własne. Osoba chorująca może mieć poczucie, że nie chce tak myśleć, ale nie potrafi skutecznie zatrzymać pojawiania się myśli, wyobrażeń lub impulsów.

Myśli i zachowania natrętne są odczuwane jako nieprzyjemne, mimo że wykonanie rytuału może przynieść chwilową ulgę oraz krótkotrwałe uwolnienie od napięcia i lęku.

Problem polega na tym, że ulga zwykle trwa krótko. Po pewnym czasie napięcie wraca, a osoba chora ponownie odczuwa potrzebę wykonania czynności natrętnej albo upewnienia się, że wszystko jest w porządku.

Obsesje, czyli natrętne myśli

Treść obsesyjnych myśli najczęściej stanowią obawy przed zachorowaniem, zakażeniem, pobrudzeniem się, zranieniem lub skrzywdzeniem drugiej osoby.

Natrętne myśli mogą dotyczyć również niewłaściwego zachowania, przekroczenia prawa, powiedzenia czegoś nieodpowiedniego albo popełnienia błędu, który będzie miał poważne konsekwencje.

Część osób doświadcza natrętnych myśli lub wyobrażeń o treści seksualnej, bluźnierczej albo obscenicznej. Takie myśli mogą być szczególnie obciążające, ponieważ są sprzeczne z wartościami pacjenta i wywołują silny wstyd lub lęk.

Mogą występować również ciągłe wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa, prawidłowego wypełnienia obowiązków, zgubienia rzeczy albo niedopilnowania ważnej sprawy.

Czasem osoba chora powtarza w myślach wulgaryzmy, rymowanki, słowa lub liczby. Niekiedy natrętne myśli mają charakter bardziej obojętny emocjonalnie, na przykład dotyczą liczenia, powtarzania określonych sekwencji, znaczenia liczb albo kolorów.

Kompulsje, czyli natrętne czynności

Kompulsje to natrętne zachowania lub rytuały wykonywane w celu zmniejszenia napięcia, lęku albo poczucia zagrożenia. Często są powtarzane wielokrotnie, mimo że osoba chora widzi ich nadmierność lub nieracjonalność.

Kompulsje najczęściej dotyczą:

• mycia się;
• czyszczenia;
• sprawdzania, na przykład zamknięcia drzwi, wyłączenia gazu lub światła;
• gromadzenia i zbierania rzeczy niemających wartości pieniężnej ani sentymentalnej;
• selekcjonowania;
• układania przedmiotów w stereotypowy sposób;
• ciągłego dopytywania się;
• upewniania się;
• liczenia;
• powtarzania określonych czynności do momentu uzyskania poczucia „właściwego” wykonania.

Dlaczego OCD utrudnia codzienne funkcjonowanie?

Zespół natręctw może znacząco zaburzać życie rodzinne, zawodowe, szkolne i społeczne. Objawy często pochłaniają dużo czasu, utrudniają wychodzenie z domu, wykonywanie obowiązków, podejmowanie decyzji i odpoczynek.

Pacjent może unikać sytuacji, które nasilają natręctwa, na przykład kontaktu z przedmiotami uznawanymi za brudne, odpowiedzialnych zadań, miejsc publicznych albo relacji społecznych. Unikanie przynosi chwilową ulgę, ale w dłuższej perspektywie utrwala zaburzenie.

OCD nie jest zwykłą dokładnością, pedanterią ani przyzwyczajeniem. O zaburzeniu mówimy wtedy, gdy natrętne myśli lub czynności powodują cierpienie, zajmują dużo czasu i ograniczają życie osoby chorej.

Kiedy warto zgłosić się do psychiatry?

Konsultacja psychiatryczna jest wskazana, jeżeli natrętne myśli, wyobrażenia lub czynności są uporczywe, trudne do opanowania, wywołują lęk, wstyd, napięcie albo zajmują dużo czasu w ciągu dnia.

Pomocy warto szukać także wtedy, gdy objawy powodują konflikty rodzinne, utrudniają pracę, naukę, relacje społeczne, wychodzenie z domu albo prowadzą do unikania wielu codziennych sytuacji.

Wczesne rozpoznanie OCD ma znaczenie, ponieważ odpowiednio dobrane leczenie może zmniejszyć nasilenie natręctw, ograniczyć rytuały i poprawić codzienne funkcjonowanie.