Wpływ marihuany na rozwój mózgu nastolatków

Duże badanie ABCD dotyczące marihuany i funkcji poznawczych

Badanie opublikowane w czasopiśmie Neuropsychopharmacology analizowało dane ponad 11 000 uczestników w wieku od 9 do 17 lat. Było częścią programu ABCD, czyli Adolescent Brain Cognitive Development Study, jednego z największych badań podłużnych dotyczących rozwoju mózgu dzieci i młodzieży.

Autorzy oceniali, czy rozpoczęcie używania marihuany w okresie dojrzewania wiąże się ze zmianą tempa rozwoju neuropsychologicznego. Uwzględniano nie tylko deklaracje uczestników, ale także dane toksykologiczne, co zwiększa wiarygodność oceny ekspozycji na konopie.

Jak przeprowadzono badanie?

Badanie miało charakter podłużny, czyli uczestnicy byli obserwowani przez dłuższy czas. Taki model pozwala ocenić, jak zmieniają się funkcje poznawcze w kolejnych latach, a nie tylko porównać jednorazowy wynik testu.

W badaniu wykorzystano:

• wieloletnią obserwację uczestników;
• wywiady i ankiety dotyczące używania substancji;
• testy biologiczne, między innymi próbki włosów, moczu i śliny;
• testy neuropsychologiczne oceniające pamięć, uwagę, język, szybkość przetwarzania informacji i funkcje wykonawcze;
• analizy uwzględniające wcześniejszy poziom funkcji poznawczych oraz część czynników środowiskowych i zdrowotnych.

Dzięki temu badanie pozwoliło dokładniej ocenić związek między używaniem marihuany a rozwojem poznawczym młodzieży.

Najważniejsze wyniki badania

U młodzieży, która zaczęła używać marihuany, zaobserwowano wolniejsze tempo poprawy w wybranych obszarach poznawczych w porównaniu z rówieśnikami, którzy jej nie używali.

Różnice dotyczyły między innymi:

• pamięci;
• uwagi i koncentracji;
• szybkości przetwarzania informacji;
• kontroli hamowania;
• funkcji językowych;
• funkcji wzrokowo-przestrzennych;
• pamięci roboczej.

Na początku różnice mogą być niewielkie, ale w okresie dojrzewania nawet subtelne spowolnienie rozwoju poznawczego może mieć znaczenie dla nauki, motywacji, samooceny i codziennego funkcjonowania.

THC a funkcjonowanie mózgu

Szczególną rolę w badaniu przypisywano THC, czyli głównemu składnikowi psychoaktywnemu marihuany. Ekspozycja na THC wiązała się z gorszymi wynikami pamięci w czasie.

THC oddziałuje na układ endokannabinoidowy, który uczestniczy między innymi w regulacji nastroju, pamięci, uczenia się, snu, apetytu, motywacji i reakcji na stres. W okresie dojrzewania układ ten bierze udział w procesach dojrzewania mózgu.

Dane dotyczące CBD były ograniczone i nie wykazały podobnego związku jak THC. Nie oznacza to jednak, że produkty konopne są obojętne dla młodzieży. W praktyce wiele produktów może zawierać THC albo mieć skład różniący się od deklarowanego.

Czy marihuana szkodzi mózgowi nastolatków?

Badanie nie dowodzi jednoznacznie, że marihuana bezpośrednio powoduje wszystkie zaobserwowane zmiany. Autorzy podkreślają, że inne czynniki, takie jak środowisko, zdrowie psychiczne, osobowość, sytuacja rodzinna lub używanie innych substancji, również mogą mieć znaczenie.

Jednocześnie wyniki pokazują istotny związek między używaniem marihuany w okresie dojrzewania a wolniejszym rozwojem poznawczym. Jest to ważne, ponieważ mózg nastolatka nadal intensywnie się rozwija i może być bardziej podatny na wpływ substancji psychoaktywnych niż mózg osoby dorosłej.

W praktyce klinicznej oznacza to, że używanie marihuany przez młodzież nie powinno być traktowane jako zachowanie neutralne lub pozbawione ryzyka.

Wpływ marihuany na naukę i codzienne funkcjonowanie

Spowolnienie rozwoju funkcji poznawczych może przekładać się na codzienne trudności, nawet jeśli nie jest od razu widoczne w pojedynczej sytuacji.

Możliwe konsekwencje to:

• trudniejsza nauka nowych informacji;
• gorsza pamięć robocza;
• wolniejsze wykonywanie zadań;
• większa podatność na rozproszenie;
• trudności z koncentracją podczas lekcji lub nauki;
• gorsze planowanie i organizacja;
• spadek motywacji;
• większe ryzyko problemów szkolnych i społecznych.

Jeżeli nastolatek ma już objawy ADHD, depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń snu albo trudności szkolne, używanie marihuany może dodatkowo utrudniać ocenę przyczyn problemu i pogarszać funkcjonowanie.

Marihuana a zdrowie psychiczne młodzieży

Używanie marihuany w okresie dojrzewania może współwystępować z zaburzeniami nastroju, lękiem, impulsywnością, problemami ze snem, obniżoną motywacją, trudnościami szkolnymi i używaniem innych substancji.

U części osób marihuana bywa stosowana jako sposób radzenia sobie z napięciem, samotnością, bezsennością lub obniżonym nastrojem. Taka strategia zwykle nie rozwiązuje przyczyny problemu, a może utrwalać unikanie, pogarszać funkcje poznawcze i zwiększać ryzyko uzależnienia.

Szczególnej ostrożności wymaga używanie marihuany przez osoby z rodzinnym obciążeniem psychozami, chorobą afektywną dwubiegunową, uzależnieniami lub ciężkimi zaburzeniami lękowymi i depresyjnymi.

Wnioski praktyczne dla rodziców i nastolatków

Najważniejszy wniosek z badania jest prosty: im później młoda osoba rozpocznie używanie marihuany, tym mniejsze może być ryzyko zakłócenia rozwoju mózgu w okresie dojrzewania.

Warto pamiętać, że:

• okres dojrzewania to kluczowy czas rozwoju mózgu;
• marihuana może wiązać się z wolniejszą poprawą pamięci i koncentracji;
• THC może odgrywać szczególną rolę w pogorszeniu funkcji poznawczych;
• niewielkie różnice poznawcze mogą narastać i wpływać na naukę;
• opóźnienie rozpoczęcia używania marihuany może chronić rozwój mózgu;
• używanie marihuany przez nastolatka warto traktować jako sygnał do rozmowy, a nie tylko jako „eksperyment”.

Kiedy zgłosić się po pomoc?

Pomocy warto szukać, gdy nastolatek używa marihuany regularnie, ma trudność z ograniczeniem używania, pogarsza się w nauce, traci zainteresowania, izoluje się, ma problemy ze snem, koncentracją, nastrojem lub relacjami.

Konsultacja jest szczególnie ważna, jeśli pojawiają się objawy depresji, silny lęk, myśli samobójcze, zachowania agresywne, objawy psychotyczne, używanie innych substancji, wagarowanie, konflikty rodzinne albo ryzykowne zachowania.

Źródło

Wade N.E. i wsp., Longitudinal neurocognitive trajectories in a large cohort of youth who use cannabis: combining self-report and toxicology, Neuropsychopharmacology, 2026. DOI: 10.1038/s41386-026-02395-1.